Burgerparticipatie begint met onderzoek
Je wilt als gemeente, provincie of waterschap weten over welke onderwerpen je burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties willen meepraten of meebeslissen — en hoe je juist de moeilijk bereikbare groepen en jongeren over de streep trekt om mee te doen. Dan is onze ParticipatiePeiling iets voor jou.
Moet je ook een participatieverordening opstellen? Dan levert deze peiling precies de informatie op die daarvoor cruciaal is: wie je inwoners zijn, waarover ze willen meepraten en hoe je ook de groepen bereikt die anders buiten beeld blijven.
Omwonenden involveren was nooit eerder zo belangrijk
Vroeger probeerden overheden via inspraak zoveel mogelijk draagvlak voor hun plannen te verwerven. Tegenwoordig dwingen tal van redenen (semi)publieke organisaties om burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties al in een vroeg stadium als volwaardige partners bij hun plannen te betrekken. Door de Omgevingswet en de recente Wet versterking participatie op decentraal niveau is de vraag ‘hoe laat ik de omwonenden in mijn plannen participeren?’ nooit eerder zo actueel geweest — zeker als je een participatievisie of participatieverordening moet opstellen.
Maar dat blijkt in de praktijk niet altijd eenvoudig. De wet schrijft voor dat je de participatie voor elke burger toegankelijk en aantrekkelijk maakt. Maar hoe weet je eigenlijk wie die burgers zijn? Hoe bereik je de burgers die nooit meedoen aan burgerpeilingen? En hoe krijg je burgers die de overheid wantrouwen zover dat ze wél actief participeren?
Om op deze lastige vragen een eenduidig antwoord te geven, ontwikkelden we de ParticipatiePeiling: geen confectiepak, maar een beproefd basisprogramma waarmee we voor elk participatievraagstuk maatwerk leveren — hoe uitdagend en ‘onbereikbaar’ de doelgroep ook is.
En dat maatwerk werkt: bij een burgerberaad steeg het aandeel inwoners met veel vertrouwen in het gemeentebestuur van 23% vóór het traject naar 28% erna — en het aandeel met vrij veel vertrouwen van 35% naar 39%. Onderzoek is hier geen bijzaak. Het is het verschil tussen een traject dat wantrouwen bevestigt, en een traject dat het ombuigt.
(Verwijst naar de bestaande grafiek ‘Hoeveel vertrouwen heeft u in het gemeentebestuur’ die verderop op de pagina staat)
Zo win je de hoofden en harten van je omwonenden
Burgerparticipatie kan niet zonder onderzoek. Of het een succes wordt, hangt af van vier randvoorwaarden:
- Mate van representativiteit Doen alleen de usual suspects mee die toch al actief waren, of ook de stille meerderheid — de unusual suspects?
- Politieke ruimte In hoeverre is de gemeente, provincie of het waterschap bereid en in staat om iets met de uitkomsten te doen?
- Verwachtingsmanagement Wordt vooraf helder gecommuniceerd bij welke dossiers burgers welke invloed krijgen (de participatieladder, zoals ook in de participatieverordening wordt verwoord)?
- Doenvermogen van de burgers Zijn ze bereid en in staat om met de overheid samen te werken?
Wij bieden het maatwerkonderzoek dat nodig is om deze vier vragen eenduidig te beantwoorden. Een combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek levert daarbij de beste resultaten op. Twee scenario’s komen het vaakst voor:
Eerst kwantitatief…
Bij Scenario 1 beginnen we met een online peiling onder circa 300 burgers (of een grotere steekproef als dat nodig is), ondernemers en maatschappelijke organisaties. Zo brengen we in kaart hoe zij in de wedstrijd staan en hoe ze voelen, denken en handelen ten opzichte van je participatieonderwerp.
Daarna volgt de verdiepingsslag: circa 30 online expert-interviews, straatinterviews of keukentafelgesprekken met een dwarsdoorsnede van de burgers (de drie burgerschapsstijlen: Verantwoordelijken, Pragmatici en Structuurzoekers). Zo achterhalen we wie de ambassadeurs en criticasters zijn, en wat hun motieven, behoeften, wensen, verwachtingen en communicatiebehoeften zijn ten opzichte van de voorgenomen participatie.
…of eerst kwalitatief?
Bij Scenario 2 draaien we de volgorde om: we beginnen met circa 30 online expert-interviews, of desgewenst straat- of keukentafelinterviews met burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties. De hypotheses die daaruit volgen, toetsen we vervolgens met een kwantitatieve meting (online vragenlijst) bij circa 300 omwonenden op representativiteit.
Ons handelsmerk
We nemen ook bij kwalitatieve gesprekken een beknopte kwalitatieve vragenlijst mee — zodat mensen hun beoordelingscijfers gelijk mondeling kunnen toelichten. Dit helpt de respondent bij het formuleren van zijn gedachten -waarom geeft u de gemeente voor haar online-communicatie een 4?- en maakt de verschillen tussen de respondentengroepen beter zichtbaar. Dit levert ook cijfermatige hypothesen op die we bij het kwantitatieve onderzoek kunnen toetsen.
Jij mag het zeggen
Deze beproefde combinatie van kwantitatief en kwalitatief onderzoek geeft je betrouwbare cijfers én diepgaande inzichten in de belevingswereld die daarachter schuilgaat. Dat zijn de bouwstenen waarmee je participatie tot een succes maakt.
Waar vindt je genoeg respondenten, zonder dat het je weken kost?
Burgers selecteren we meestal via een aselecte steekproef uit de BRP (als lid van D&IN garanderen we vertrouwelijkheid, en we sluiten altijd een verwerkersovereenkomst af). Maar we weten ook dat het aanleveren van bestanden vaak veel extra tijd kost. Daarom nemen we dat ook uit handen: we recruteren respondenten uit het panel van onze samenwerkingspartner PanelClix — het grootste panel van Nederland — of, voor face-to-face interviews, via gespecialiseerde respondentenselectiebureaus.
Wie begeleidt straks het gesprek in de zaal?
We zijn ook graag aanwezig bij je participatiebijeenkomsten: om een deel van de dialoog met burgers, ondernemers en maatschappelijke organisaties te leiden, onderzoeksuitkomsten te presenteren, omwonenden te interviewen of een online vragenlijst af te nemen. Zo meten we niet alleen het engagement van je omwonenden — we dragen er ook actief aan bij.
Hoe staan de omwonenden in de wedstrijd?
De combinatie van kwalitatief en kwantitatief onderzoek geeft je diepgaande informatie over de houding van burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties ten opzichte van je plan of project. Denk aan de ParticipatieRadar, waarmee je per onderwerp afleest hoe belangrijk inwoners het vinden om te participeren. Of de ImpactSchaal, die laat zien in hoeverre deelnemers na een burgerberaad — of een ander participatietraject — meer vertrouwen hebben gekregen in het stadsbestuur.
Met deze schalen kies je het onderwerp van je participatie vooraf beter, zet je de participatie zelf beter op, en toon je achteraf de impact ervan aan.
Wat voor vragen staan er in jouw vragenlijst?
De vragenlijst en gesprekrichtlijn zijn altijd maatwerk en worden in samenspraak met jou geformuleerd. Op basis van onze kennis, expertise en eerdere metingen leveren we een conceptvragenlijst en -gespreksrichtlijn op, waar je desgewenst veel eigen vraagpunten aan toevoegt.
Nog scherper segmenteren? Dat kan op postcode en leefstijl
Wil je meer inzicht in de participatiebehoeften van je inwoners? Dan kunnen we, met onze samenwerkingspartners, ook burgers uit de relevante postcodegebieden selecteren, ingedeeld naar leefstijl. We gebruiken hiervoor het WHIZE-segmentatiemodel, dat burgers indeelt in 11 segmenten (zie afbeelding).
Omdat er over deze segmenten al veel informatie beschikbaar is — leeftijd, geslacht, opleidingsniveau, en meer — volstaan we met een korte vragenlijst. Dat levert veel extra bruikbare informatie op, en een genuanceerder beeld van hoe je omwonenden tegenover het participatieonderwerp staan.
Wil je het nóg specifieker? Dan maken we voor jouw provincie, gemeente of waterschap ook een maatwerksegmentatie, bijvoorbeeld op basis van de attitude van de omwonenden ten opzichte van het participatieonderwerp.
Of liever segmenteren op Burgerschapsstijl?
Met onze samenwerkingspartner Motivaction kunnen we je burgers ook indelen naar Burgerschapsstijl. Motivaction onderscheidt drie groepen:
- Verantwoordelijken (48% van de bevolking) Nederlanders met een idealistische, actieve burgerschapsstijl: betrokken, geïnteresseerd in politiek en gericht op een duurzame maatschappij.
- Pragmatici (11%) Nederlanders met een opportunistische, afwachtende burgerschapsstijl. Zij zijn vooral gericht op status en ervaringen, hechten minder aan traditionele politiek en zijn bijvoorbeeld moeilijker te betrekken bij vrijwilligerswerk.
- Structuurzoekers (41%) Kritische, sceptische en afzijdige burgers die behoefte hebben aan duidelijkheid en structuur. Ze staan vaak sceptisch tegenover veranderingen — zeker als die opgelegd lijken door de overheid — en zijn het minst gemakkelijk tot participatie te bewegen.
Geschikt voor elke omwonende
De ParticipatiePeiling is niet alleen geschikt voor omwonenden en ondernemers, maar voor elke stakeholdergroep waar jouw organisatie voor het realiseren van haar doelstellingen van afhankelijk is:
- Burgers (van een gemeente, provincie of waterschap)
- Lokale ondernemers en hun vertegenwoordigers (ondernemersverenigingen en koepels)
- Maatschappelijke organisaties (bijvoorbeeld natuur- en milieuorganisaties)
- Belangenbehartigers
- Investeerders of (institutionele) beleggers
- Politici (lokaal, provinciaal of landelijk)
- Projectontwikkelaars en hun (onder)aannemers
- Journalisten
- Omwonenden (van bijvoorbeeld kantoren, distributiecentra of fabrieken)
- Consumentenorganisaties
- Vakbonden
- Toezichthouders (intern en extern)
Wat krijg je uiteindelijk in handen?
We leveren een beknopt maatwerkrapport op, met aanbevelingen die naadloos aansluiten bij jouw doelstellingen — relevant, nastrevenswaardig en praktisch haalbaar. Daarom leveren we het rapport eerst in conceptvorm op en presenteren we de uitkomsten aan degenen die ermee aan de slag moeten, vóórdat we het rapport finaliseren.
We leveren het rapport pas op nadat de uitkomsten zijn besproken
Het rapport bevat ook een management summary: aan de hand van figuren, tabellen en pakkende citaten geven we een eenduidig antwoord op de onderzoeksvragen. We beschrijven wat de uitkomsten precies voor jouw organisatie betekenen, en welke concrete stappen je kunt zetten om je omwonenden — of andere stakeholders — te engageren en in een vroeg stadium bij je project te laten participeren (handelingsperspectief).
Wat levert dit jou concreet op?
Met de ParticipatiePeiling leg je de fundering voor jarenlang succesvol participatiebeleid. Dit zijn de voordelen op een rij:
- Psychologische plattegrond van je burgerpopulatie op wijkniveau — wie zijn je usual suspects, en wie de unusual suspects?
- Participatieladder op wijkniveau — bij welke dossiers willen omwonenden meeweten, meepraten of meebeslissen?
- Doenvermogen-kompas van de burgers op wijkniveau — welke burgers hebben een laag doenvermogen, en hoe verleid je hen alsnog tot participatie?
- Toolbox verwachtingsmanagement op wijkniveau — wanneer krijgen omwonenden het gevoel dat er iets met hun input wordt gedaan?
- Communicatieradar van alle omwonenden op wijkniveau — via welke kanalen en op welke momenten willen ze over de voortgang van een participatietraject geïnformeerd worden?
En dat alles tegen heldere, vooraf afgesproken tarieven — geen verrassingen achteraf.