Topbestuurders moeten niet jij-bakken, maar voelsprieten kweken

‘Blame the stakeholder’ makes little progress, however good it makes us feel, and we must take a more careful look at the kind of responses that are open to us.

– R. Edward Freeman

 

 

 

 

Bij ING heerst een sterk gevoelde verongelijktheid die exemplarisch lijkt voor de top van het gehele bedrijfsleven. Hoe kan het dat zo’n succesvolle bank zó weinig maatschappelijk krediet heeft? Edward Freeman, bedrijfskundeprofessor aan de Darden School of Business en grondlegger van de stakeholdertheorie, weet het antwoord. Ruim 34 jaar geleden bedacht hij de metafoor Blame the Stakeholder, een fictieve televisieshow waarbij bestuurders hun eigen tekortkomingen bij bepaalde stakeholders in de schoenen moeten schuiven. Jij-bakken in gewoon Nederlands. De captains of industry staan ervoor in de rij. Niet vanwege de fantastische prijzen, maar omdat het enorm oplucht.

‘Blame the Stakeholder’ lucht wel op, maar verergert het probleem

Ook ING-commissaris Henk Breukink meldde zich ervoor aan. Nog geen maand nadat het OM zijn bank een recordboete van 775 miljoen euro oplegde wegens nalatigheid bij het voorkomen van witwassen, beklaagt hij zich er in het FD over dat de Tweede Kamer met haar hetzerige polemiek het vertrouwen in het gehele bedrijfsleven ondermijnt. Voorspelbaar dat hij de bal terugkaatst, dus, maar zoals meestal ook contraproductief.

Begrijpelijk is Breukink’s frustratie zeker. Dat Jan Hommen en Ralph Hamers ING uit het moeras van de crisis hebben getrokken en tot een van de beste banken ter wereld omtoverden, dáár hoor je de heren en dames politici nooit over.

Politici hebben geen oog voor wereldprestaties van Hommen en Hamers

Ook inhoudelijk heeft hij een punt, want het gehele bedrijfsleven kampt met een vertrouwenscrisis zonder precedent. Tussen 2012-2017 daalde het percentage burgers dat (veel) vertrouwen heeft in het bedrijfsleven volgens het CBS van 45,3% naar 39,4%. Volgens de Trust Barometer die pr-bureau Edelman jaarlijks in 28 landen uitvoert is er zelfs sprake van een ‘vertrouwensimplosie’. Bovendien is de geloofwaardigheid van de bestuurders vrijwel nergens zo laag als in Nederland. En natuurlijk gooien politici kerosine op het vuur van de volkswoede door bij elke uitglijder of transgressie vol op het orgel te gaan. Maar met zijn belabberde timing schiet Breukink zichzelf in de voet, want het toont opnieuw de wereldvreemdheid die bank- en andere bestuurders zoveel vijanden bezorgde. Omdat hij een deel van de schuld afschuift, gaat de politiek hierdoor waarschijnlijk geen toontje lager, maar een paar octaven hoger zingen. Ik hoor Henk Nijboer, Pieter Omtzigt en Jesse Klaver al denken: die bankiers zijn potdomme nog hardleerser dan we dachten, dus die moeten we nog véél harder aanpakken. Oud-politicus en kersverse Staatsraad Frank de Grave heeft volkomen gelijk: ‘Het bedrijfsleven heeft de maatschappelijke woede over zichzelf afgeroepen’. En als politici daar meer of minder publiciteitsgeil op inhaken, moet je niet gaan piepen maar je stinkende best doen om hen geen munitie meer te verschaffen.

Wereldvreemd is het tegenovergestelde van empathisch en daar wringt de schoen. Deze transparantiesamenleving maakt de grootste van alle menselijke zwaktes pijnlijk zichtbaar: het empathiegebrek, oftewel het onvermogen langs de olifant van je eigen opvattingen te kijken.

Wereldvreemdheid is het tegenovergestelde van empathie

Alleen ‘zenden’ maar niet ‘ontvangen’, omdat alleen de eigen waarheid telt. Dit deficit bracht de afgelopen decennia talloze topbestuurders ten val. In de schoenen van onze medemensen gaan staan, zodat we hun point of view zien, moeten we allemáál leren, maar bovenop de apenrots is de bereidheid hiertoe het kleinst. De silverbacks moeten echter plaatsmaken voor bonobo’s, want vooral de millennials en jonkies uit de iGeneratie nemen alleen met een driedubbele dosis empathie genoegen. Dit maakt het vergroten van de omgevingssensitiviteit tot een van de grootste bestuurlijke uitdagingen van de 21e Eeuw of in de woorden van Time ‘the hottest trend in leadership’.

Premier Rutte adviseerde de supercommissarissen die zich in het Catshuis over politiek Darwinisme beklaagden zélf eens met Kamerleden te gaan praten en ook in talkshows hun gezicht te laten zien. Interessant, maar in plaats van nog meer te gaan ‘zenden’ kunnen ze beter voelsprieten kweken. Om hun organisatie uit de woestijn van de vertrouwenscrisis te kunnen leiden, moeten topbestuurders Blame the Stakeholder inwisselen voor Kruip in de Huid van de Stakeholder.

CEO moet Chief Empathy Officer worden

Ze moeten hun empathische kwaliteiten in de volle breedte ontplooien en Chief Empathy Officer worden met voelsprieten die doordringen tot in de haarvaten van de samenleving. Dan weten ze altijd precies wat er leeft, worden ze er niet meer door overvallen en kunnen ze er ook met woord en daad op inspelen, zodat alle stakeholders zich gezien, gehoord en serieus genomen voelen. Of een bestuurder aanstellen die hun dode hoeken afdekt, natuurlijk. Inzetten op omgevingssensitiviteit neemt niet alleen hijgerige politici wind uit de zeilen, maar is ook onderaan de streep profijtelijk. Volgens de wetenschap maakt het organisaties relationeel, reputationeel én financieel succesvoller. Met iets langere voelsprieten had de top van ING de sentimenten aan het Frederiksplein vast beter ingeschat en hun bank in elk geval 775 miljoen euro en een tweede gat in de nieuwe broek kunnen besparen.

Reageren?

Henk@Stakeholderslab.nl

 

It's only fair to share...Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn

Leave a Reply

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *